نوبت دهی و لیست آزمایشگاه آزمایش سالک

سالک یک بیماری پوستی عفونی و انگلی است که توسط نیش پشه خاکی منتقل می‌شود. این بیماری معمولاً با زخم‌های پوستی شروع می‌شود و اگر به‌موقع درمان نشود، می‌تواند جای اسکار و عوارض طولانی‌مدت بر جای بگذارد.
برای تشخیص دقیق سالک، پزشکان از آزمایش سالک یا تست لیشمانیوز پوستی استفاده می‌کنند؛ آزمایشی که وجود انگل لیشمانیا را در نمونه پوستی یا خون بررسی می‌کند.

آزمایش سالک چیست؟

آزمایش سالک مجموعه‌ای از تست‌های آزمایشگاهی است که برای تشخیص عفونت انگلی «لیشمانیا» انجام می‌شود. این آزمایش معمولاً روی افراد مشکوک به سالک پوستی یا سالک مخاطی انجام می‌شود و هدف آن یافتن انگل در نمونه پوستی، بیوپسی یا خون است.

با این آزمایش می‌توان مشخص کرد:

• آیا بیماری سالک فعال است یا خیر

• نوع انگل لیشمانیا چیست

• شدت بیماری چقدر است

• آیا فرد نیاز به درمان فوری دارد یا خیر

چه زمانی باید آزمایش سالک انجام دهیم؟

علائم مشکوک به سالک

اگر یکی از موارد زیر را داشته باشید، باید به پزشک مراجعه کرده و آزمایش بدهید:

• زخم پوستی بدون درد که بیش از ۲ هفته خوب نشده

• برجستگی‌های سفت و قرمز روی پوست

• زخم‌هایی که در مناطق روباز بدن ایجاد می‌شود (دست، پا، صورت)

• ترشحات پوستی غیرمعمول

• سابقه سفر به مناطق اندمیک سالک (جنوب ایران، خراسان، فارس، اصفهان، بوشهر، یزد، کرمان و…)

سالک دو نوع دارد:
سالک خشک (شهری) و سالک مرطوب (روستایی) و آزمایش‌ها به تشخیص نوع آن کمک می‌کند.

انواع آزمایش سالک

1. اسمیر پوستی (Smear)

این رایج‌ترین و سریع‌ترین روش تشخیص سالک است.

چگونه انجام می‌شود؟
پزشک مقدار کمی از ترشحات یا لبه زخم را جمع‌آوری کرده و زیر میکروسکوپ بررسی می‌کند.

مزایا:

• سریع

• دقیق

• کم‌هزینه

عیب:
در موارد خفیف ممکن است انگل دیده نشود.

2. کشت لیشمانیا (Culture)

نمونه پوستی در محیط کشت مخصوص قرار می‌گیرد تا انگل رشد کند.

مزایا:

• حساسیت بالا

• مناسب برای موارد مشکوک

معایب:

• زمان‌بر

• نیازمند آزمایشگاه تخصصی

3. آزمایش PCR لیشمانیا

حساس‌ترین روش تشخیص سالک است.

توانایی‌ها:

• شناسایی DNA انگل

• تعیین نوع لیشمانیا (مایژور، تروپیکا و…)

• مناسب برای زخم‌های قدیمی یا خشک

مزایا:

• دقیق‌ترین تست موجود

• تشخیص حتی با مقدار بسیار کم انگل

4. بیوپسی پوست

در موارد پیچیده یا مزمن از زخم پوستی نمونه‌برداری (بیوپسی) انجام می‌شود.

کاربرد:

• سالک مقاوم

• سالک عمیق یا مخاطی

• زخم‌هایی که به درمان پاسخ نداده‌اند

5. آزمایش خون (Serology) – موارد خاص

در سالک پوستی معمولاً تست خون استفاده نمی‌شود، اما در سالک احشایی (کالا آزار) کاربرد دارد.

موارد بررسی‌شونده:

• آنتی‌بادی ضد لیشمانیا

• CBC برای بررسی کم‌خونی

• عملکرد کبد و طحال

آمادگی لازم قبل از انجام آزمایش سالک

خبر خوب این است که:

• نیازی به ناشتا بودن نیست.

• نیازی به قطع داروها نیست (به‌جز داروهای ضدانگل که باید به پزشک اطلاع دهید).

• محل زخم نباید شستشو یا ضدعفونی شدید شود، زیرا ممکن است مقدار انگل کاهش یابد.

نکته مهم:
به‌هیچ‌وجه روی زخم پماد آنتی‌بیوتیک یا استروئیدی نزنید مگر با تجویز پزشک؛
این کار نتیجه آزمایش را تغییر می‌دهد.

چگونه آزمایش سالک انجام می‌شود؟

1. نمونه‌گیری از زخم

پزشک لایه‌ی رویی زخم را کنار زده و از لبه زخم نمونه برداشته و به آزمایشگاه می‌فرستد.

2. رنگ‌آمیزی و مشاهده زیر میکروسکوپ

وجود آماستیگوت‌ها (شکل داخل‌سلولی انگل) نشانه قطعی سالک است.

3. در صورت نیاز، انجام PCR یا کشت

در زخم‌های قدیمی یا خشک، احتمال خطای نمونه‌گیری وجود دارد، بنابراین از PCR استفاده می‌شود.

تفسیر نتایج آزمایش سالک

1. نتیجه مثبت سالک

یعنی انگل لیشمانیا در نمونه پیدا شده است و نیاز به درمان دارید.

پزشک با توجه به:

• نوع انگل

• نوع زخم (مرطوب یا خشک)

• محل زخم

• سن بیمار

• وضعیت سیستم ایمنی

درمان مناسب (تزریق موضعی، پماد، یا داروهای سیستمیک) را شروع می‌کند.

2. نتیجه منفی ولی مشکوک

گاهی آزمایش منفی است اما علائم به سالک شباهت دارد.
در این موارد پزشک یکی از کارها را انجام می‌دهد:

• تکرار آزمایش در زمان مناسب

• انجام PCR

• انجام کشت

• بیوپسی پوست

3. پاسخ نامشخص

گاهی نمونه نامناسب است یا تعداد انگل کم بوده. پزشک معمولاً تست‌های تکمیلی تجویز می‌کند.

آیا آزمایش سالک درد دارد؟

نمونه‌گیری کمی سوزش دارد اما درد آن بسیار کم است و به‌عنوان یک روش سرپایی و سریع انجام می‌شود.

درمان سالک پس از آزمایش

درمان سالک ترکیبی از روش‌های زیر است:

• تزریق موضعی گلوکانتیم

• پمادهای ضدانگل

• پانسمان و مراقبت پوستی

• در موارد شدید: تزریق وریدی دارو

تشخیص سریع با آزمایش، سرعت درمان و جلوگیری از اسکار را افزایش می‌دهد.

سوالات متداول درباره آزمایش سالک

آیا آزمایش سالک در یک روز آماده می‌شود؟
اسمیر پوستی بله؛ اما PCR چند روز زمان می‌برد.

آیا سالک فقط با آزمایش تشخیص داده می‌شود؟
بله، تشخیص قطعی فقط با مشاهده انگل یا تست PCR است.

آیا زخم سالک خودش خوب می‌شود؟
گاهی ممکن است، اما جای اسکار عمیق برجا می‌گذارد؛
به همین دلیل درمان ضروری است.

آیا می‌توان از روی ظاهر زخم، سالک را تشخیص داد؟
نه به‌صورت قطعی. زخم‌های سالک شبیه زخم‌های دیگر هستند و حتماً باید آزمایش انجام شود.

جمع‌بندی

آزمایش سالک یکی از مهم‌ترین ابزارهای تشخیص بیماری لیشمانیوز پوستی است. این آزمایش با بررسی نمونه زخم یا DNA انگل، وجود سالک را مشخص می‌کند و پایه‌ای‌ترین قدم برای شروع درمان است.
اگر زخم پوستی بیش از دو هفته خوب نشده یا در منطقه‌های پرخطر بوده‌اید، مراجعه به پزشک و انجام آزمایش سالک ضروری است تا از پیشرفت بیماری و باقی ماندن اسکار جلوگیری شود.