PSA یا Prostate-Specific Antigen پروتئینی است که توسط سلولهای غده پروستات تولید میشود. مقدار کمی از این ماده بهطور طبیعی وارد خون میشود، اما در برخی بیماریهای پروستات، سطح آن در خون افزایش پیدا میکند. اندازهگیری PSA از طریق یک آزمایش خون ساده انجام میشود و یکی از شاخصهای مهم ارزیابی سلامت پروستات به شمار میرود.
چرا آزمایش PSA اهمیت دارد؟
آزمایش PSA به پزشک کمک میکند تا مشکلات پروستات را در مراحل اولیه شناسایی کند؛ حتی زمانی که هنوز علائم واضحی وجود ندارد. این آزمایش بهخصوص برای غربالگری سرطان پروستات اهمیت زیادی دارد، زیرا تشخیص زودهنگام میتواند شانس درمان موفق را بهطور قابل توجهی افزایش دهد.
از مهمترین مزایای آزمایش PSA میتوان به تشخیص زودهنگام سرطان پروستات، بررسی علت علائم ادراری، پیگیری روند درمان و تصمیمگیری برای انجام بررسیهای تکمیلی مانند بیوپسی اشاره کرد.
چه افرادی باید آزمایش PSA انجام دهند؟
انجام آزمایش PSA معمولاً برای مردان بالای ۵۰ سال توصیه میشود. با این حال، افرادی که سابقه خانوادگی سرطان پروستات دارند، ممکن است نیاز داشته باشند این آزمایش را در سنین پایینتر انجام دهند. همچنین مردانی که با علائمی مانند تکرر ادرار، ضعیف شدن جریان ادرار، سوزش یا درد هنگام ادرار و یا درد لگن مواجه هستند، بهتر است تحت نظر پزشک آزمایش PSA بدهند.
نحوه انجام آزمایش PSA
آزمایش PSA از طریق نمونهگیری خون وریدی انجام میشود و نیاز به روش تهاجمی ندارد. نمونه خون گرفته شده به آزمایشگاه ارسال میشود تا میزان PSA اندازهگیری شود. نتیجه آزمایش معمولاً در مدت کوتاهی آماده میشود و باید توسط پزشک تفسیر گردد.
آمادگی قبل از آزمایش PSA
برای افزایش دقت نتیجه آزمایش PSA، رعایت برخی نکات ضروری است. توصیه میشود حداقل ۴۸ ساعت قبل از آزمایش از رابطه جنسی خودداری شود، زیرا انزال میتواند باعث افزایش موقت PSA شود. همچنین انجام فعالیتهای ورزشی سنگین، دوچرخهسواری طولانیمدت یا ماساژ پروستات قبل از آزمایش ممکن است نتیجه را تحت تأثیر قرار دهد. در صورت مصرف داروهای خاص، حتماً پزشک یا آزمایشگاه را مطلع کنید.
تفسیر نتیجه آزمایش PSA
سطح PSA با واحد نانوگرم در میلیلیتر (ng/mL) گزارش میشود. بهطور کلی، اگر سطح PSA کمتر از ۴ باشد، معمولاً طبیعی در نظر گرفته میشود. مقادیر بین ۴ تا ۱۰ در محدوده مرزی قرار دارند و ممکن است نیاز به بررسیهای بیشتر، تکرار آزمایش یا انجام تستهای تکمیلی داشته باشند. زمانی که سطح PSA بالاتر از ۱۰ باشد، احتمال وجود بیماریهای مهم پروستات بیشتر است و بررسی دقیقتر توسط پزشک متخصص ضروری خواهد بود.
نکته مهم این است که افزایش PSA همیشه به معنی سرطان پروستات نیست و میتواند به دلایل دیگری نیز رخ دهد.
چه عواملی باعث افزایش PSA میشوند؟
عوامل مختلفی میتوانند باعث بالا رفتن سطح PSA شوند. از جمله این عوامل میتوان به التهاب یا عفونت پروستات، بزرگ شدن خوشخیم پروستات، افزایش سن، رابطه جنسی اخیر و برخی اقدامات پزشکی مرتبط با پروستات اشاره کرد. به همین دلیل، تفسیر نتیجه PSA باید همیشه در کنار علائم بالینی و سایر بررسیها انجام شود.
اقدامات بعد از بالا بودن PSA
در صورت بالا بودن سطح PSA، پزشک ممکن است تکرار آزمایش را توصیه کند یا بررسیهای تکمیلی مانند معاینه دیجیتال پروستات، سونوگرافی یا بیوپسی پروستات را در نظر بگیرد. تصمیمگیری نهایی به سن بیمار، میزان PSA، سرعت افزایش آن و شرایط بالینی فرد بستگی دارد.
سوالات متداول درباره آزمایش PSA
آیا آزمایش PSA دردناک است؟
خیر، این آزمایش تنها شامل نمونهگیری خون است و درد آن بسیار خفیف و کوتاهمدت است.
آیا آزمایش PSA نیاز به ناشتایی دارد؟
در اغلب موارد نیازی به ناشتایی نیست، مگر اینکه پزشک دستور خاصی داده باشد.
هر چند وقت یکبار باید آزمایش PSA انجام شود؟
فاصله انجام آزمایش به سن، سابقه خانوادگی و نظر پزشک بستگی دارد، اما معمولاً بهصورت سالانه توصیه میشود.
جمعبندی
آزمایش تست پروستات (PSA) یکی از مهمترین ابزارها برای پایش سلامت پروستات در مردان است. انجام بهموقع این آزمایش و تفسیر صحیح آن توسط پزشک میتواند نقش مهمی در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر بیماریهای پروستات داشته باشد.
اگر قصد انجام آزمایش PSA در آزمایشگاههای معتبر با امکان رزرو آنلاین نوبت را دارید، میتوانید از خدمات آزمایشگاهی طبیبیاب استفاده کنید.